په آلمان کې د افغانانو د اقامت او د تابعیت ترلاسه کولو حقوقي وضعیت او د ۲۲مې او ۲۵مې مادې ترمنځ مهم توپیرونه لاندې لوستلای شئ.
د معلوماتو لنډه بڼه:
د آلمان د اقامت قانون د ۲۲مې او ۲۵مې مادې ترمنځ د تابعیت او حقوقي وضعیت له نظره مهم توپیرونه شته.
هغه افغانان چې د ۲۲مې مادې اقامت لري، یوازې د دغه اقامت پر بنسټ د عادي تابعیت قانوني حق نه لري، که څه هم کلونه یې په آلمان کې ژوند کړی وي او کار کوي.
خو د اقامت بدلولو یا د اختیاري تابعیت قانوني امکان په بشپړه توګه نه دی تړل شوی.
په مقابل کې، هغه افغانان چې د کډوالۍ د رسمي پېژندنې له مخې د ۲۵مې مادې د دویمې فقرې اقامت لري، د نورو قانوني شرایطو له پوره کولو وروسته د تابعیت قانوني حق ترلاسه کولای شي.
له همدې امله، د هر شخص لپاره د خپل اقامت د دقیق قانوني بنسټ پېژندل ډېر مهم دي.
د معلوماتو تفصيلي بڼه:
په تيرو کالونو کې آلمان ته راغلي افغانان د استوګنې بېلابېل قانوني سندونه لري. د دغو سندونو ترمنځ توپیر یوازې د استوګنې په شرایطو پورې محدود نه دی، بلکې د آلمان د تابعیت ترلاسه کولو، د اقامت د دوام او د راتلونکي حقوقي خوندیتوب لپاره هم مهم دی.
په ځانګړي ډول، د آلمان د اقامت قانون د ۲۲مې مادې (§ 22 AufenthG) او د ۲۵مې مادې (§ 25 AufenthG) له مخې ورکړل شوي اقامتونه له یو بل سره مهم حقوقي توپیرونه لري.
۱. د ۲۲مې مادې اقامت او د آلمان تابعیت
هغه افغانان چې د بشري یا سیاسي دلایلو له مخې د ۲۲مې مادې (§ 22 AufenthG) پر بنسټ آلمان ته راوستل شوي او اوس هم همدا اقامت لري، د آلمان د تابعیت قانون د ۱۰مې مادې (§ 10 StAG) له مخې د عادي تابعیت مستقیم قانوني حق نه لري. دا محدودیت په خپله د اقامت له ډول سره تړاو لري.
یعنې که یو افغان د ۲۲مې مادې اقامت ولري، یوازې دا چې پنځه، لس یا تر دې هم زیات کلونه یې په آلمان کې تېر کړي، کار کوي، مالیه ورکوي، په آلماني ژبه پوهېږي او په ټولنه کې ښه ادغام شوی وي، د عادي تابعیت لپاره د دغه اقامت قانوني خنډ نه لرې کوي. يعني د ۲۲ مادې پر اساس د اقامې د څښتن په توګه د آلماني تابعيت ترلاسه کولو حق نه لري او نه يې شي ترلاسه کولای.
خو دا په دې معنا نه ده چې نوموړی شخص هېڅکله د آلمان تابعیت نشي ترلاسه کولای. د تابعيت ترلاسه کولو لپاره به له ۲۲ مې مادې پر اساس له اقامې څخه پر بلې مادې ولاړې اقامې ته اوړي. د اقامت بدلول او د تابعیت نورې قانوني لارې په ځانګړو شرایطو کې ممکنې دي.
۲. آیا د ۲۲مې مادې اقامت په بل ډول اقامت بدلېدای شي؟
هو، په اصولي توګه د ۲۲مې مادې اقامت په بل قانوني ډول اقامت بدلول ممکن دي، خو دا کار اتومات نه ترسره کېږي. د بېلګې په توګه، هغه افغانان چې مسلکي وړتیا، د کار مناسب قرارداد او نور اړین قانوني شرایط ولري، ښايي د مسلکي کار د اقامت (§ 18a یا § 18b AufenthG) شرایط پوره کړي. همدارنګه، د کورنۍ د یوځای کېدو له لارې د اقامت ترلاسه کول یا د پناه غوښتنې په پایله کې د کډوالۍ رسمي پېژندنه هم په اړوندو قانوني شرایطو کې ممکنه ده.
البته د اقامت بدلولو لپاره د هر نوي اقامت ځانګړي شرایط باید پوره شي او ځینې قانوني محدودیتونه هم موجود وي. که یو شخص داسې اقامت ترلاسه کړي چې د تابعیت قانون یې مني، نو د نورو قانوني شرایطو له پوره کولو وروسته د عادي تابعیت غوښتنه کولای شي. مثلا د ۲۲ مادې له اقامت څخه و نيدرلاسونګ اقامې ته د اوښتون له نورو شرطونو څخه يو شرط دا دی چې ۶۰ مياشتې به په آلمان کې داسې کار شوی وي چې په ترڅ کې يې تقاعد، صحي بېمه او نورې ونډې وکړل شوي وي.
دلته يو ټکی ډېر مهم دی: هغه کلونه چې یو شخص مخکې په آلمان کې د ۲۲مې مادې له مخې په قانوني توګه تېر کړي وي، په اصولي توګه د تابعیت لپاره د استوګنې د مودې په حساب کې شاملېدای شي. له همدې امله، د اقامت له بدلولو وروسته لازمه نه ده چې د تابعیت لپاره د استوګنې موده حتماً له صفر څخه پیل شي.
۳. اختیاري تابعیت (Ermessenseinbürgerung)
د آلمان د تابعیت قانون د اتمې مادې (§ 8 StAG) له مخې، د اختیاري تابعیت یا Ermessenseinbürgerung امکان هم شته. دلته له اختياري څخه مقصد دا دی چې چارواکي اختيار لري چې تابعيت ورکړي او که نه. پخپله تابعيت غوښتونکی يې قانوني حق نه لري چې مثلا په هر صورت ورباندې ټينګار وکړي او يا يې مثلا د وکيل په مرسته دفاع وکړي. د يادې مادې له مخې، په ځینو شرایطو کې هغه کسان هم د تابعیت غوښتنه کولای شي چې د عادي تابعیت مستقیم قانوني حق نه لري. يعني دا امکان په اصولي توګه د ۲۲مې مادې اقامت لرونکو کسانو لپاره هم موجود دی. خو دلته یو ډېر مهم حقوقي توپیر شته: لکه څنګه چې مخکې وويل شول، اختیاري تابعیت د غوښتونکي تضمین شوی قانوني حق نه دی. د تابعیت اړونده اداره د قانوني شرایطو، اداري لارښوونو او خپل قانوني صلاحیت په چوکاټ کې پرېکړه کوي.
په عملي توګه د دې لارې شرایط سخت کېدای شي او د تابعیت ترلاسه کول پرې ډېر ستونزمن وي. یوازې اوږدمهاله استوګنه، کار کول، مالیه ورکول او ښه ادغام د مثبتې پرېکړې تضمین نه کوي. له همدې امله، د ۲۲مې مادې اقامت لرونکي افغانان باید اختیاري تابعیت د یوې اسانه، باوري یا تضمین شوې لارې په توګه ونه ګڼي. البته دا هم سمه نه ده چې د قانون له مخې اختیاري تابعیت په ټولو قضیو کې ناممکن وګڼل شي. هره قضیه خپل ځانګړي حقوقي شرایط لري.
۴. د ۲۵مې مادې اقامت او د تابعیت حق
هغه افغانان چې د پناه غوښتنې له لارې د کډوالۍ رسمي پېژندنه (Flüchtlingseigenschaft) ترلاسه کوي، عموماً د ۲۵مې مادې د دویمې فقرې (§ 25 Abs. 2 AufenthG) له مخې اقامت ترلاسه کوي. د دغه اقامت لرونکي کسان، د نورو قانوني شرایطو له پوره کولو وروسته، کولای شي د آلمان د تابعیت قانون د ۱۰مې مادې (§ 10 StAG) له مخې د تابعیت قانوني حق ترلاسه کړي.
په دغو شرایطو کې عموماً لاندې موارد شامل دي:
ـ لږ تر لږه پنځه کاله قانوني او عادي استوګنه، د قانوني استثناوو په پام کې نیولو سره؛
ـ د هویت او تابعیت تثبیت
ـ د آلماني ژبې اړینه پوهه، عموماً B1
ـ د تابعیت ازموینه یا د اړوندو معلوماتو بل منل شوی ثبوت
ـ د ژوند د لګښتونو تأمین، د قانوني استثناوو په پام کې نیولو سره
ـ د آلمان له اساسي قانون او دموکراتیک نظام سره ژمنتیا؛
ـ د نورو قانوني شرایطو پوره کول.
باید یادونه وشي چې د ۲۵مې مادې ټول اقامتونه یو شان نه دي. د بېلګې په توګه، § 25 Abs. 2 او § 25 Abs. 3 د تابعیت له نظره یو ډول حقوقي وضعیت نه لري.
۵. آیا د ۲۲مې مادې اقامت لرونکي افغانان له آلمان څخه ایستل کېدای شي؟
د ۲۲مې مادې اقامت د ځانګړو بشري یا سیاسي دلایلو پر بنسټ ورکول کېږي.
که په راتلونکي کې د افغانستان وضعیت بدل شي، یا د یو شخص د اقامت اړوند قانوني شرایط نور موجود نه وي، د هغه د اقامت د دوام، تمدید یا احتمالي لغوه کېدو موضوع بیا ارزول کېدای شي.
که یو شخص خپل قانوني اقامت له لاسه ورکړي او د استوګنې بل قانوني حق ونه لري، د آلمان پرېښودلو مکلفیت ورپیدا کېدای شي.
خو دا موضوع باید په سمه حقوقي بڼه درک شي:
د افغانستان د وضعیت احتمالي ښه کېدل یا د ۲۲مې مادې له مخې د نویو کسانو د منلو بندېدل، په خپله د ټولو هغو افغانانو د اقامت اتومات ختمېدلو په معنا نه دی چې مخکې یې دغه اقامت ترلاسه کړی دی.
د هر شخص حقوقي وضعیت باید په انفرادي توګه وڅېړل شي. د کورنۍ وضعیت، نور قانوني اقامتونه، د بېرته ستنېدو احتمالي خطرونه او د اخراج قانوني خنډونه هم اهمیت لري.
خو په هر صورت یعني د ايستلو امکان يې بيا هم موجود وي. خو د ۲۵ مادې له مخې ورکړل شوی مقام دايمي وي.
۶. د افغان ښځو د پناه غوښتنې ځانګړی حقوقي وضعیت
د اروپايي ټولنې د عدالت محکمې (EuGH) د ۲۰۲۴ کال د اکتوبر په څلورمه نېټه، د C-608/22 او C-609/22 قضیو په اړه یوه مهمه پرېکړه وکړه.
محکمې څرګنده کړه چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د افغان ښځو پر وړاندې سیستماتیک تبعیض او د هغوی د بنسټیزو حقونو پراخ محدودیتونه د کډوالۍ د نړیوال خوندیتوب له نظره د ځورونې په توګه ګڼل کېدای شي.
د دې پرېکړې له مخې، د افغان ښځو د پناه غوښتنې د ارزونې پر مهال د هغوی جنسیت او افغان تابعیت د کډوالۍ د رسمي پېژندنې لپاره کافي حقوقي بنسټ جوړولای شي. دا معنا لري چې افغان ښځې اړې نه دي په هره قضیه کې د ځان پر وړاندې د جلا او ځانګړې ځورونې پېښه ثابته کړي.
په آلمان کې هم افغان ښځې او نجونې عموماً د کډوالۍ رسمي خوندیتوب ترلاسه کوي، که څه هم د هرې غوښتنې قانوني ارزونه او ممکنې استثناوې لا هم اهمیت لري. البته دلته هغه افغانې مېرمنې مقصد دي چې آلمان کې وي او د پناه غوښتنه يې کړې وي. دا په دې معنی نه ده چې له افغانستان څخه مېرمنې راغوښتل کيږي او ورته پناه ورکوله کيږي.
۷. د افغان ښځو او نارینهوو د پناه غوښتنې د منلو توپیر
په وروستیو کلونو کې د افغان ښځو او نارینهوو د پناه غوښتنې د منلو په کچه کې د پام وړ توپیرونه لیدل شوي دي. د افغان ښځو لپاره د طالبانو د محدودیتونو له امله د کډوالۍ د رسمي پېژندنې حقوقي بنسټ ډېر پیاوړی شوی دی. په مقابل کې، د افغان نارینهوو غوښتنې عموماً د هغوی د انفرادي خطرونو، سیاسي فعالیتونو، شخصي وضعیت او نورو اړوندو شرایطو له مخې ارزول کېږي.
د آلمان د فدرالي حکومت د معلوماتو له مخې، د افغان نارینهوو د خوندیتوب د منلو اصلاح شوې کچه په ۲۰۲۴ کال کې ۹۱.۴ سلنه وه، خو د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمایي کې ۴۹.۸ سلنې ته راټیټه شوه.
دا شمېرې ښيي چې د افغان نارینهوو د پناه غوښتنې د منلو وضعیت د وخت په تېرېدو بدل شوی دی.
باید په پام کې ونیول شي چې د خوندیتوب عمومي منلو کچه او یوازې د کډوالۍ رسمي پېژندنې کچه (Flüchtlingsanerkennung) یو شی نه دي.
۸. ولې په ځینو افغان کورنیو کې یوازې ښځې د پناه غوښتنه کوي؟
ځینې افغان کورنۍ چې د ۲۲مې مادې له مخې آلمان ته راغلې دي، داسې وضعیت لري چې د کورنۍ ښځینه غړي د پناه غوښتنې درخواست وړاندې کوي، خو نارینه غړي خپل پخوانی اقامت ساتي.
د دې یو احتمالي دلیل دا دی چې د افغان ښځو د پناه غوښتنې لپاره د اروپايي محکمې پرېکړې یو پیاوړی حقوقي بنسټ رامنځته کړی دی.
په مقابل کې، نارینه ممکن د پناه غوښتنې په پایله کې د ورته خوندیتوب د ترلاسه کولو لپاره نور انفرادي دلایل ثابتولو ته اړتیا ولري.
خو دا ادعا چې په ډېرو کورنیو کې یوازې ښځې د همدې دلیل لپاره پناه غواړي، له ځانګړو رسمي احصایو پرته په عمومي توګه نشي ثابتېدای.
همدارنګه، د کورنۍ د یوه غړي د پناه غوښتنې مثبتې پایلې په اتومات ډول د کورنۍ ټولو نورو غړو ته ورته اقامت نه ورکوي. د کورنۍ د خوندیتوب او اقامت لپاره جلا قانوني مقررات شته.
مهم وضاحت:
درنو لوستونکو، زه وکیل نه یم او حقوقي مشاور هم نه یم. دا لیکنه مې یوازې د عمومي معلوماتو او عامه پوهاوي لپاره چمتو کړې ده. که څه هم هڅه شوې چې معلومات د آلمان د نافذه قوانینو او معتبرو حقوقي سرچینو پر بنسټ وړاندې شي، زه د دې معلوماتو د بشپړتیا، دقت، تازهوالي او حقوقي صحت هېڅ ډول تضمین نه ورکوم. د آلمان قوانین، اداري لارښوونې او د محکمو پرېکړې بدلېدای شي. همدارنګه، د هر شخص حقوقي وضعیت د هغه له انفرادي شرایطو سره تړاو لري.
درنو لوستونکو،
زه د دې موضوع په اړه د اشخاصو انفرادي حقوقي پوښتنو ته ځواب نه شم ورکولای او د شخصي قضیو ارزونه یا حقوقي مشوره نه وړاندې کوم.
له ټولو لوستونکو څخه هیله کوم چې د خپل اقامت، پناه غوښتنې، تابعیت یا نورو حقوقي موضوعاتو په اړه د پرېکړې کولو مخکې، په خپلواکه توګه له یو مسلکي او باصلاحیته وکیل، معتبرې حقوقي مشورتي ادارې یا نورو رسمي او باوري سرچینو څخه معلومات او مشوره ترلاسه کړي.
دا لیکنه د مسلکي حقوقي مشورې بدیل نه ده.
احمد ولي اڅکزی، د آلمان په حقوقي ساحه کې رسمي ژباړونکی، د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر ۱۱مه
___________
د تذکرې، نکاحنامې، زېږېدنپاڼې، تعليمي او تحصيلي او نورو اسنادو د رسمي ژباړې لپاره پر لاندنۍ وتساپ شمېره راسره تماس نيولای شئ.(کوآر کوډ د موبايل په کمره سکېن کړئ او د اړونده وتساپ شمېرې سره به وصل شئ.)